نکته: این ویراست پس از اعمال نظرات کارشناسان و تایید مدیران ابلاغ خواهد شد بنابرین فعلا قابل استناد و اجرا نیست.   

در کتابخانه های عمومی شرایطی باید فراهم  شود تا افراد در ساعات فراغت و نیاز بتوانند از خدمات کتابخانه ای استفاده کنند. زمان فعّالیّت کتابخانههای عمومی یکی از مهم ترین شاخص هایی است که برای سنجش کیفیّت خدمات و رضایت مراجعین کتابخانههای عمومی مورد استفاده قرار می گیرد. کتابخانه ها برای ایجاد دسترسی، معمولاً در فضای مجازی و فیزیکی، خدماتی در همه ساعات شبانه روز ارائه می کنند. متقاضیان این خدمات شامل افرادی می شود که در ساعات معمول، فرصت استفاده از کتابخانه را ندارند یا به دلیل شرایط خاص، متقاضی استفاده در مدت زمان بیشتر از ساعت کاری کتابخانه هستند. دستورالعمل ذیل با هدف افزایش امکان دسترسی به خدمات کتابخانههای عمومی تدوین و برای اجرا ابلاغ میشود.

 

 

فصل اول: اهداف و تعاریف

مادّه 1) اهداف

-ایجاد امکان دسترسی عادلانه به خدمات کتابخانههای عمومی برای عموم جامعه؛

-پوشش سطوحی از جامعه که امکان استفاده از کتابخانه را در ساعات معمول ندارند؛

- ارتقای کیفیّت خدمات و رضایت مراجعین با افزایش ساعات کار.

مادّه 2) تعاریف

کتابخانه های عمومی 724: کتابخانه هایی که 24 ساعت شبانه روز و 7 روز هفته را خدمت ارائه می کنند. این کتابخانهها  در همه روزها (کلیّهی روزهای هفته) به جز روزهای تعطیل رسمی خدمت ارائه می کنند.

کتابخانه های عمومی 716: کتابخانه هایی که 16 ساعت شبانه روز (8 صبح لغایت24 شب) و 7 روز هفته را خدمت ارائه می کنند. این کتابخانهها  در همه روزها (کلیّهی روزهای هفته) به جز روزهای تعطیل رسمی خدمت ارائه می کنند.

کتابخانه های عمومی 616: کتابخانه هایی که 16 ساعت شبانه روز (8 صبح لغایت24 شب) و 6 روز هفته را خدمت ارائه می کنند. این کتابخانهها  در همه روزها به جز روزهای تعطیل خدمت ارائه می کنند.

کتابخانه های عمومی 614: کتابخانه هایی که 14 ساعت از شبانه روز (8 صبح لغایت 22 شب) فعّالیّت میکنند. این کتابخانهها در همه روزها به جز روزهای تعطیل خدمت ارائه می کنند.

کتابخانه های عمومی 612: کتابخانه هایی که 12 ساعت از شبانه روز (8 صبح لغایت 20 شب) فعّالیّت میکنند. این کتابخانهها در همه روزها به جز روزهای تعطیل خدمت ارائه می کنند. این نوع فعّالیّت، زمان فعّالیّت معمول در کتابخانههای عمومی دو نوبت تلقی میشود.

 

فصل دوم: نحوه ی فعّالیّت کتابخانههای عمومی دو  نوبت شهری

مادّه 3) کلیّهی کتابخانههای عمومی دو نوبت شهری (به جز کتابخانههای عمومی درجه 8 و 9 که واجد یک نفر نیروی انسانی هستند) ملزم به فعّالیّت حداقلی به صورت 612 هستند.

مادّه 4) کلیّهی کتابخانههای عمومی شهری که واجد دو نفر نیروی انسانی هستند، حداقل به صورت دو نوبت اداره شود. در صورت یک نوبت بودن، مشمول کسر درجه (و متعاقباً کسر نیرو) خواهند شد. مدیران کل استانها ملزمند در اسرع وقت نسبت به گزارش کتابخانههای تک نوبت درجه 7 و بالاتر (7، 6، و ...)  به معاونت توسعه اقدام کنند.

مادّه 5) در کتابخانههای درجه 8 و 9 چنانچه دو نفر نیروی انسانی (به دلیل وجود نیروی مازاد در استان) به کار گرفته شود، ارائه خدمت در دو نوبت الزامی است.

مادّه 6) کلیّهی کتابخانههای مرکزی استان، استاندارد و مرکزی شهرستان، ملزم به فعّالیّت 612 و بخش امانت و سالن مطالعه در این کتابخانهها، ملزم به فعّالیّت 616 در تمام طول سال هستند.

مادّه 7) کلیّهی کتابخانههای عمومی درجه 1، 2 و 3، ملزم به فعّالیّت 612 و بخش امانت و سالن مطالعه به صورت 614 در تمام طول سال اداره شود.

مادّه 8) زمان فعّالیّت کتابخانههای عمومی دو نوبت شهری مطابق جدول 1 است.

 

جدول 1. زمان فعّالیّت کتابخانههای عمومی دونوبت شهریدرجه کتابخانه

نوع فعّالیّت

حداقل تعداد نوبت فعّالیّت

فعّالیّت نوبت اول

فعّالیّت نوبت دوم

فعّالیّت نوبت سوم بخش امانت و سالنهای مطالعه

مرکزی استان، مرکزی شهرستان و استاندارد

612 (بخش امانت و سالن 616)

3

8-14:30

14-20

18-24

درجه 1، 2، 3

612 (بخش امانت و سالن 614)

2

8-14:30

14:30-22

قابل افزایش دایم یا مقطعی به 616

4، 5، 6، 7

612

2

8-14:30

14-20

قابل افزایش دایم یا مقطعی به 614

8 و 9

تک نوبت (در صورت داشتن دو نیرو، دو نوبت)

مطابق جدول 2

 

 

مادّه 9) در کلیّهی کتابخانههای عمومی به ویژه کتابخانههایی با نیروی انسانی که تعداد آن فرد است، تراکم نیرو در نوبت دوم در نظر گرفته شود و تعداد نیروی کتابدار بیشتری در نوبت دوم برای ارائه خدمت حضور داشته باشند.

 

 

 

 

فصل سوم: نحوه ی فعّالیّت کتابخانههای عمومی تک نوبت شهری

مادّه 10) کلیّهی کتابخانههای عمومی تک نوبت شهری ملزم به فعّالیّت مطابق یکی از حالتهای مندرج در جدول 2 هستند.

 

جدول 2. حالتهای مختلف فعّالیّت کتابخانههای عمومی تک نوبت شهری

 

ساعت شروع فعّالیّت

ساعت پایان فعّالیّت

ساعت شروع فعّالیّت

ساعت پایان فعّالیّت

اولویت اول

9

12:30

16

19

اولویت دوم

13:30

20

 

 

اولویت سوم

8

14:30

 

 

 

 

مادّه 11) انتخاب حالت فعّالیّت کتابخانههای تک نوبت شهری به عهده انجمن شهرستان خواهد بود. پیشنهاد میشود ساعت فعّالیّت از 13:30 لغایت 20 به دلیل حجم مراجعه بیشتر مورد توجّه قرار گیرد. فعّالیّت بیشتر از حداقل ذکر شده بلامانع است.

مادّه 12) افرادی که طبق اولویت اول مندرج در جدول شماره 2 در کتابخانههای عمومی تک نوبت شهری فعّالیّت میکنند، 6:30 کارکرد روزانه آنها به دلیل سختی شرایط حضور، معادل 7:30 مقرر قانونی است. به عبارت دیگر، حجم فعّالیّت ماهانه کتابداران مشمول این گروه، به دلیل سختی شرایط حضور، معادل 44 ساعت است و برای جبران کسر زمان مقرر، جایگزینی این گروه از کتابداران با کتابداران در حال مرخصی مجاز نیست.

 

فصل چهارم: افزایش، کاهش یا تغییر بازه زمانی زمان فعّالیّت کتابخانههای عمومی شهری

مادّه 13) در صورت نیاز به کاهش مقطعی زمان فعّالیّت به میزان کمتر از حداقل مقرّر در جدول 1 (کمتر از 12 ساعت در کتابخانههای درجه 4، 5، 6، 7 و کمتر از 14 ساعت در کتابخانه های درجه 1، 2 و 3، و کمتر از 16 ساعت در کتابخانه های مرکزی استان، مرکزی شهرستان و استاندارد)، مراتب پس از تأیید انجمن شهرستان (با ذکر مقطع زمانی کاهش زمان فعّالیّت و ذکر دلایل) جهت تصویب نهایی به شورای اداری نهاد (اداره کل امور اداری با رونوشت به اداره کل امور کتابخانهها) ارسال شود.

مادّه 14) در صورت نیاز به تغییر بازه زمانی فعّالیّت کتابخانه های عمومی (تغییر زمان شروع و پایان فعّالیّت)، مراتب پس از تأیید انجمن شهرستان (با ذکر مقطع زمانی تغییر زمان فعّالیّت و ذکر دلایل) جهت تصویب نهایی به شورای اداری نهاد (اداره کل امور اداری با رونوشت به اداره کل امور کتابخانهها) ارسال شود.

مادّه 15) علاوه بر درجات ذکر شده، افزایش تعداد کتابخانه های 616 و 614  به صورت دایم، بر اساس نیاز مراجعان و امکانات کتابخانه با پیشنهاد مسئول کتابخانه و رییس اداره ی شهرستان و تأیید مدیر کل استان، ضمن اطّلاع به اداره کل امور کتابخانهها و اداره کل امور اداری در نهاد امکان پذیر است.

مادّه 16) افزایش دایم یا مقطعی ساعات فعّالیّت کتابخانه با استفاده از نیروهای مازاد استان یا با پرداخت اضافه کار به نیروهای همان کتابخانه قابل انجام است.

مادّه 17) زمان پایان فعّالیّت در کتابخانههای عمومی 612، ساعت 20 است. در صورت نیاز به افزایش مقطعی برای فعّالیّت کتابخانه، رییس اداره شهرستان پس از تصویب انجمن شهرستان، با اطّلاع به مدیر کل کتابخانههای عمومی میتواند حداقل ذکر شده را افزایش دهد.

مادّه 18) در موارد افزایش دایمی زمان فعّالیّت، پرداخت اضافه کار ماهانه به ازای حضور در ساعات غیر معمول توسط اداره کل استان به کتابداران الزامی است. در صورت افزایش مقطعی، رییس اداره شهرستان ملزم است، ابتدای هر ماه ضمن مکاتبه با مدیرکل استان، میزان ساعات اضافه کار را اعلام و درخواست اضافه پرداخت کند.

مادّه 19) افزایش زمان فعّالیّت مقطعی کتابخانه های عمومی دو نوبت شهری به 614، 616، 716، و 724 بلامانع است.

 

فصل پنجم: شرایط مرخصی و جابجایی موقت کتابداران یا تعطیلی کتابخانههای عمومی شهری

مادّه 20) رییس اداره شهرستان موظّف است در ایام مرخصی کتابدار کتابخانه های دو نوبت که با مرخصی یک نفر، یک نوبت تعطیل می شود، چنانچه کتابخانه ای با حداقل سه کتابدار در شعاع 15 کیلومتری در همان شهرستان وجود داشته باشد، یک نفر را به عنوان جایگزین او مشخّص کند تا از تعطیلی کتابخانه در یک نوبت جلوگیری شود.

مادّه 21) در صورت عدم وجود جایگزین با شرایط مذکور در مادّه 14، تعطیلی کتابخانه در یک نوبت (ترجیحاً نوبت اول) پس از اطّلاع کتبی رییس اداره شهرستان، به مدیر کل کتابخانههای عمومی استان، 24 ساعت قبل از تعطیلی مجاز است.

مادّه 22) در هنگام مرخصی کتابدار کتابخانه تک نوبت، برای جلوگیری از تعطیلی آن، یکی از کتابداران کتابخانههای واجد نیرو در همان شهرستان به عنوان جایگزین استفاده شود.

مادّه 23) در صورت عدم وجود کتابخانه ای با حداقل سه کتابدار در یک شهرستان به عنوان جایگزین کتابدار کتابخانه تک نوبت، از کتابدار کتابخانه های مجاور که دو نوبت فعّالیّت می کنند استفاده شود و  هر دو کتابخانه تک نوبت شوند.

مادّه 24) در صورت عدم وجود جایگزین با شرایط مندرج در مادّههای 16 و 17، تعطیلی کتابخانه پس از اطّلاع کتبی رییس اداره شهرستان به مدیر کل کتابخانههای عمومی استان، 24 ساعت قبل از تعطیلی مجاز است. قبل از تعطیلی کتابخانه، اطّلاع کتبی استان به اداره کل امور کتابخانهها الزامی است.

مادّه 25) در صورت تعطیلی یک هفته و بیشتر کتابخانههای عمومی، مراتب حداقل 24 ساعت قبل از تعطیلی کتابخانه، همراه با ذکر علّت تعطیلی، طی مکاتبه به اداره کل امور کتابخانه اطّلاع داده شود.

مادّه 26) در کتابخانههای تک نوبت یا دو نوبت در یک شهرستان، در تعیین کتابداران جایگزین، اولویت استفاده، آقایان هستند.

مادّه 27) در شش ماهه دوم ترتیبی اتّخاذ شود تا بیشتر از کتابداران آقا در نوبت دوم استفاده شود.

مادّه 28) مسئول کتابخانه موظّف است رییس اداره شهرستان (و رییس اداره شهرستان نیز ستاد استان) را نسبت به ساعات حضور همکاران و نوبت  های فعّالیّت هر یک در ابتدای هر ماه آگاه کند. مجموعه ی مدیریّتی استان، ملزم به نظارت بر تطابق برنامه زمان بندی ارائه شده از سوی رییس اداره شهرستان و حضور همکاران است. رییس اداره شهرستان موظّف است در صورت تغییر نوبت فعّالیّت کتابخانههای شهرستان، مراتب را به اداره کل استان اعلام کند.

مادّه 29) اطّلاع رسانی قبلی و کتبی به اعضا قبل از تعطیلی یک نوبت در کتابخانه الزامی است.

 

فصل ششم: کلیات فعّالیّت اداری کتابداران کتابخانههای عمومی

مادّه 30) حجم فعّالیّت کتابداران حداقل 44 ساعت در هفته در نظر گرفته شود و کارکرد نامتعارف ناشی از عمل به مواد این دستورالعمل، با حضور در کلاسهای آموزشی ابلاغی نهاد، انجام امور جنبی کتابخانه، فعّالیّتهای فرهنگی ضروری در بیرون از فضای کتابخانه، و جایگزینی کتابداران در حال مرخصی جبران شود.

مادّه 31) تفاوتی بین کتابداران و مسئولین کتابخانه های عمومی از حیث زمان فعّالیّت (نوبت صبح یا بعد از ظهر) وجود ندارد. زمان حضور کتابداران و مسئولین کتابخانه های عمومی به صورت چرخشی تنظیم شود و حضور ثابت و همیشگی مسئولین کتابخانه های عمومی در یک نوبت خاص مجاز نیست.

مادّه 32) ارائهی خدمت به مراجعین در کتابخانههای عمومی تا ده دقیقه قبل از ساعت پایان اعلام شده باید ادامه یابد. زمان شروع ارائهی خدمت، زمانِ شروعِ فعّالیّتِ کتابخانه طبق این دستورالعمل است.

مادّه 33) استفاده از کتابداران نوبت مخالف در ساعات غیر موظّف با رضایت وی و پرداخت اضافه کار به ازای زمان حضور غیر موظّف وی از محل اعتبارات استان انجام شود.

مادّه 34) نظارت عالی بر ساعات فعّالیّت کتابخانههای عمومی در سطح استان به عهدهی مدیر کل کتابخانههای عمومی استان است. مرجع نظارت بر حضور کارکنان در سطح شهرستان، رؤسای ادارات شهرستانها هستند.

مادّه 35) در صورت عدم استفاده کتابخانهها از دستگاههای حضور و غیاب، وجود دفتر حضور و غیاب کارکنان و درج ساعات حضور و خروج ضروری است.

ماده 36) استفاده از دستگاه ساعت زن اثر انگشتی در کتابخانههای 616، 614، 716، و 724 الزامی است. پرداخت اضافه کار، مطابق کارکرد درج شده در ساعت زن انجام شود.

مادّه 37) ساعات کار در کلیّهی کتابخانههای عمومی در تابلو اعلانات کتابخانه و درب ورودی، در معرض دید عموم قرار گیرد.

 

فصل هفتم: مسائل خاص در کتابخانه های عمومی 616، 614، 716، و 724

مادّه 38) در کتابخانههای عمومی 724، 716، 616 و 614 نصب دوربین های مدار بسته الزامی است و کتابداران ملزم به نظارت بر کتابخانه از طریق دوربین ها و بازدیدهای حضوری در ساعات مختلف فعّالیّت کتابخانه هستند.

مادّه 39) خواهران در ساعات بین 21 تا 24 برای خروج از کتابخانه تنها به همراه محارم خود می توانند از کتابخانه خارج شوند. 

مادّه 40) برای استفاده از کتابخانههای عمومی 724، 716، 616 و 614 محدودیّت سنّی وجود ندارد.

ماده 41) در کتابخانه های 724، 716، 616 و 614 سالن مطالعه  خواهران و برادران باید در فضاهای کاملاً جداگانه باشند یا به صورت زوج و فرد اداره شوند.

مادّه 42) سرویس های بهداشتی خواهران و برادران دارای مسیرهای مجزا و حتّی الامکان در کنار سالن مطالعه هر بخش باشند.

مادّه 43) تمهیدات مناسب مانند ایجاد مانعهای مناسب یا قفل کلیّهی دربهای سایر بخشها برای ممانعت از عبور و مرور در ساعات غیر معمول فعّالیّت کتابخانه الزامی است.

مادّه 44) تنها اعضای کتابخانه های عمومی می توانند از خدمات کتابخانه های 724، 716، 616 و 614 استفاده کنند.

مادّه 45) با توجّه به ساعات طولانی مدت حضور اعضا، کتابخانه های 724، 716، 616 و 614 موظّفند برای استراحت افراد در فواصل مطالعه، مبلمان راحتی در فضای مناسبی از کتابخانه فراهم کنند.

مادّه 46) خوابیدن اعضا و آوردن وسایل اضافی و غیر ضروری برای مطالعه، به سالن های مطالعه کلیّهی کتابخانههای عمومی ممنوع است و در صورت مشاهده موضوع، مسئولان کتابخانه موظّفند ضمن تذکر، از ورود افرادی که این مسائل را رعایت نمیکنند، جلوگیری کنند.

ماده 47) زمان نظافت کتابخانههای عمومی 716، 616، 614، و 612 به مدت حداکثر یک ساعت، قبل از شروع فعّالیّت مقرر کتابخانه یا یک ساعت پس از فعّالیّت مقرّر الزامی است. زمان نظافت در کتابخانههای عمومی 724، در زمان عدم حضور یا حضور کمترین تعداد مراجعین در کتابخانههای عمومی انجام شود.

فصل هشتم: نیروی انسانی کتابخانه های عمومی 616، 716، و 724

مادّه 48) در نوبتهای غیرمعمول فعّالیّت کتابخانه های عمومی (نوبت سوم و چهارم در کتابخانه های 616، 716، و 724)، حداقل باید یک نیروی کتابدار و یک نیروی نگهبان یا دو کتابدار فعّالیّت کنند.

مادّه 49) در کتابخانه های 616، 716، و 724 باید صرفاً از نیروهای کتابدار مرد در نوبت سوم و چهارم استفاده شود. در کتابخانههای 614 با در نظر گرفتن شرایط کتابخانه، میتوان از کتابداران خانم استفاده کرد، امّا استفاده از کتابداران آقا در اولویّت قرار دارد.

ماده 50) از نیروی انسانی اختصاصی جذب شده یا مازاد استان برای تأمین نیروی انسانی کتابخانههای 616، 716، و 724 و اداره نوبت های غیر معمول در هنگام افزایش مقطعی زمان فعّالیّت کتابخانه استفاده شود.

مادّه 51) نیروی انسانی کتابخانههای 616، 716، و 724 در نوبت های غیر معمول فعّالیّت (به جز دو نوبت اصلی) با نظر و تأیید مدیر کل استان انتخاب  شوند.

ماده 52) این دستورالعمل در 52 مادّه تهیّه و تدوین شد و از زمان ابلاغ لازمالاجراست.