نکته: این ویراست پس از اعمال نظرات کارشناسان و تایید مدیران ابلاغ خواهد شد بنابرین فعلا قابل استناد و اجرا نیست.   

بر اساس آموزه های دینی، اساس و زیربنای شخصیّت انسان در سال های اوّل زندگی پایه گذاری می شود و آموخته های این دوران، تأثیر عمیقی بر آینده ی زندگی فرد دارد. بنابراین اگر مطالب خواندنی، مفید و سازنده در اختیار کودکان و نوجوانان قرار گیرد و آنها از همان سنین کودکی به مطالعه عادت کنند، راه و رسم زندگی را خواهند آموخت و تحت تأثیر داستان ها و کتاب های آموزنده، به رشد و تعالی خواهند رسید.

کتابخانه ی کودک مکانی مناسب برای رشد فردی، فراگیری رفتارهای مناسب اجتماعی، افزایش دانش و آگاهی، شکوفایی خلّاقیّت و ایجاد عادت به مطالعه در کودکان است. در کتابخانه ی کودک علاوه بر فراهم کردن کتاب و سایر مواد برای مطالعه، امکانات و برنامه های دیگری هم مانند قصه گویی، کتاب خوانی، مسابقات، و تهیّه نشریّات دیواری وجود دارد. به منظور تبیین ملزومات و برنامه های بخش کودک، این دستورالعمل تدوین و برای اجرا ابلاغ می شود.

مادّه 1) اهداف

·         یکسان سازی فرآیند ارائه ی خدمات در بخش کودک کتابخانه های عمومی؛

·         توانمندسازی و ارتقای سطح دانش و آگاهی کودکان؛

·         فراهم آوری و سازماندهی اطّلاعات برای کودکان در کتابخانه های عمومی؛

·         ترویج فرهنگ مطالعه ی مفید، ایجاد عادت به مطالعه در کودکان.

مادّه 2) تعاریف

کودکان: منظور گروه سنی 0 تا 12 سال می باشد.

عضو: کودکانی که طبق ضوابط و مقرّرات کتابخانه عضو کتابخانه هستند.

کتابدار کودک: فردی که با سمت کتابدار (با شرایط خاص مندرج در متن دستورالعمل) در بخش کودک به ارائه ی خدمات مشغول است.

بخش کودک: فضایی از کتابخانه عمومی است در آن خدمات کتابخانه ای برای کودکان ارائه می شود. این فضا به سه دسته کلی مستقل، مستقل موقت و کنار مجموعه تقسیم می شود که بسته به نوع فضا خدمات ارائه شده متفاوت می باشد.

بخش مستقل کودک: فضایی از کتابخانه که توسط دیوار یا مواد عایق صوت جدا شده باشد. حداقل متراژ فضای مستقل بایستی 20 متر مربع باشد.

بخش مستقل موقت کودک: فضایی از کتابخانه که توسط پارتیشن یا سازه جدا شده باشد. حداقل متراژ فضای مستقل موقت بایستی 20 متر مربع باشد.

بخش کودک کنار مجموعه: به فضایی از کتابخانه که خدمات بخش کودک ارائه می دهد و مستقل یا مستقل موقت نباشد اطلاق می شود.

کتابخانه ی تخصصی کودک: منظورکتابخانه های دارای بخش مجزا، منابع، تجهیزات، و برنامه های خاص برای کودکان، با حداقل 100 متر مربع برای ارائه خدمات به گروه های سنی مزبور اطلاق می شود.

مادّه 3) شرایط عمومی بخش کودک

3-1- بخش کودک کتابخانه های عمومی به سه دسته کلی: مستقل، مستقل موقت، کنار مجموعه تقسیم بندی می شوند.

3-2- به طور کلی بخش مستقل و مستقل موقت کودک  درکتابخانه ی عمومی بایستی:

الف: مستقل از بخش بزرگسالان باشد

ب: طرّاحی و رنگ آمیزی و تزیینات این بخش شادی آفرین، شورانگیز و در جذب کودکان مؤثّر باشد.

ج: حتی الامکان نزدیک میز کتابدار باشد یا کتابدار کودک در بخش مستقر باشد.

د: ضمن رعایت سهولت رفت و آمد و برقراری امنیّت لازم، فضا به گونه ای طرّاحی شود که حداکثر آسایش و ایمنی را فراهم کند.

ه:در ساختمان های چند طبقه، محل این بخش در طبقه ی همکف در نظر گرفته شود یا حداقل پله های ممکن را دارا باشد.

ی:حتی الامکان از سالن های مطالعه دور باشد.

ن: نزدیک به سرویس بهداشتی باشد.

3-2- نسبت بخش کودک مستقل کتابخانه به کل زیر بنای کتابخانه با توجه به درصد عضویت کودکان در کتابخانه های عمومی بایستی حداقل 10 درصد و حداکثر 20 درصد باشد.

تبصره 1. حداکثر فضای بخش کودک 150 متر می باشد.

تبصره 2. کتابخانه هایی که فاقد فضای لازم برای ایجاد بخش مستقل کودک هستند بایستی فضایی از کتابخانه را در قالب بخش کودک کنار مجموعه به ارائه خدمات به کودکان اختصاص دهند.

مادّه 4) وسایل و تجهیزات بخش کودک

4-1- وسایل و تجهیزات بخش کودک از حیث ابعاد و تعداد مطابق جداول 1، 2، 3، و 4 می باشد.

 

 

جدول 1. ابعاد میزهای مطالعه بخش کودک

نوع میز

طول

عرض

ارتفاع

میز مطالعه

یک نفره

92

52

74

دو نفره

92

110

74

چهار نفره

182

110

74

شش نفره

270

120

74

میز مطالعه شیبدار

84

5/123

5/68

میز نمایش کتاب های بزرگ

5/68

5/118

5/62


 جدول 3. ابعاد صندلی مطالعه در بخش کودک

مشخّصات

اندازه

ارتفاع کلّی

61 سانتی متر

ارتفاع نشیمن

5/34 سانتی متر

عمق

35 سانتی متر

عرض

35 سانتی متر

 

 جدول 2. ابعاد قفسه ها در بخش کودک

نوع قفسه

مشخّصات(سانتیمتر)

ارتفاع

عرض

عمق

قفسه نمایش کتاب

97

90

40

قفسه کتاب (یک طرفه)

135

90

25

قفسه کتاب (دو  طرفه )

135

90

50

قفسه نشریّات

70

70

19


جدول 4. تجهیزات کتابخانه ای و الکترونیکی (برای بخش کودک با متراژ حداقل 30 متر مربع)

نام دستگاه

تعداد

رایانه

2

چاپگر

1

بلندگو (اسپیکر)

1

اسکنر

1

DVDwriter

1

تلویزیون

1

ضبط صوت

1

قفسه کودک

9

میز مطالعه چهار نفره

3

صندلی کودک

12

میز اداری

1

صندلی اداری

1


 

4-2- تجهیزات مصرفی بخش کودک عبارتند از:

دفتر نقاشی،  مداد رنگی، کاغذ آ4، خط کش، پاک کن، مداد، پارچه، قیچی، کاغذ رنگی،  مقوا، تراش، آبرنگ، قلم مو، پیش بند، مداد شمعی و ...

4-3- منابع ویژه خردسالان (گروه سنی الف) عبارتند از: کتاب های تصویری دارای تصاویر شاد و رنگارنگ، کتاب های حمام، و اسباب-بازی ها.

4-4- منابع ویژه ی کودکان (گروه سنی ب و ج) عبارتند از: منابع مرجع و نشریّات ویژه ی کودکان،  اسباب بازی ها، منابع دیداری-شنیداری، پازل (جورچین)، کره ی جغرافیایی، اسکلت و مولاژ بدن انسان، نقشه.

4-5- متناسب با فضای در نظر گرفته شده برای بخش کودک، فعّالیّت های جنبی (تشکیل نمایشگاه، برگزاری جلسات کتاب خوانی، قصه گویی و غیره) برگزار شود (نمونه ای از فعّالیّت های جنبی در پیوست 1 آورده شده است).

 

ماده 5) ویژگیها کتابدار کودکان

5-1- برای تأمین نیازهای این گروه  سنّی، ضروری است از نیروی انسانی با دانش و تجربه و مسئولیّت خاص ارائه ی خدمات کتابخانه ای به خردسالان و کودکان استفاده شود. از جمله مهم ترین ویژگی های کتابدار کودک عبارتند از:

الف) علاقمند به کار با کودکان؛

ب) دارا بودن مهارت های ارتباطی برای تعامل مؤثّر و برقراری ارتباط مثبت و بدون تعصّب با کودکان؛

ج) برقراری روابط شاد و دوستانه با کودکان؛

د) توانایی تجزیه و تحلیل و درک نیازهای کودکان؛

ه) توانمند در ایجاد همکاری بین کودکان؛

و) دارا بودن مهارت های حل مسئله و کارگروهی؛

ز) توانمند در نوآوری.

همچنین کتابدار کودکان باید دانش و پیش زمینه ای در موضوعات زیر داشته باشد:

الف) روانشناسی رشد و مخاطب شناسی؛

ب) آشنایی با نظریه های گسترش و ترویج خواندن؛

ج) مهارت های فرهنگی و هنری؛

د) آشنایی با ادبیات کودکان.

با توجّه به ویژگی های فوق الذکر، توصیه می شود کتابدار بخش کودکان کارشناس کتابدار و آشنا با مباحث مطروحه باشد یا از رشته های روانشناسی کودکان،  مدیریّت آموزشی و تکنولوژی آموزشی انتخاب شود.

شرح وظایف کتابداران کودک

(جهت ابلاغ به رئوسای ادارات شهرستان و مدیران کتابخانه ها و کتابداران کودک)

 

شرح وظایف کتابدار کودک به شرح ذیل می باشد:

1- آماده سازی منابع بخش کودک کتابخانه ها بنا به دستور العمل ساماندهی منابع کودک؛

تبصره: ثبت منابع و امانت اعضای کودک (اعضای زیر 12 سال) در سامانه سامان الزامی است.

2- ترویج خدمات کتابخانه در مراکز آموزشی و فرهنگی حوزه کودک (مهدها، مراکز، خانواده ها و...)؛

3- جذب و ساماندهی اعضا کودک (حداقل تعداد اعضا کودک بایستی 300 نفر باشد)؛

4- مشخص کردن شیفت حضور کتابدار کودک در کتابخانه ها و اطلاع رسانی آن (نصب در برد کتابخانه های شهرستان و اطلاع رسانی عمومی از طریق رسانه های محلی)؛

تبصره: حضور کتابدار کودک در کتابخانه های عمومی بایستی ثابت، تک شیف و با تشخیص مدیر کتابخانه با توجه به ساعات حضور حداکثری اعضا کودک در کتابخانه می باشد.

5- تدوین برنامه زمانبندی فعالیت های فصلی بخش کودک کتابخانه و ارسال آن به اداره کل امور کتابخانه ها؛

تبصره: کتابدار کودک بایستی کلاس قصه گویی و نقاشی به صورت ثابت هفتگی، همچنین برگزاری مسابقه کتابخوانی، آماده سازی مداوم منابع، اجرای نمایش خلاق، حضور در مراکز فرهنگی، جذب حداکثری عضو کودک، آموزش قصه گویی به پدران و مادران اعضا و سایر برنامه های خلاقانه را در برنامه های سه ماهه خود ببیند.

6- ارسال گزارش فعالیت های فصلی پایان هر فصل به اداره کل امور کتابخانه ها؛

7- سرکشی به سایر کتابخانه های شهرستان و ارائه راهکارهای مناسب جهت گسترش خدمات به کودکان؛

8- افزایش معلومات حوزه تخصصی کتاب و کودک با مطالعه کتب معرفی شده در وبلاگ کتابداران کودک نهاد؛

9- ارتباط مداوم با سایر کتابداران کودک کشور و اشتراک گذاری تجارب از طریق وبلاگ کتابداران کودک نهاد؛

مادّه 12) اهم وظایف کتابدار بخش کودک عبارت است از:

الف- انجام کلیّهی فعّالیّت های کتابخانه ای (عضویّت، امانت، خدمات فنّی و ثبت منابع) ویژه  بخش کودک؛

ب- برقراری ارتباط مناسب با کودکان و جذب آنها به کتابخانه؛

ج- راهنمایی کودکان برای بازیابی منابع اطّلاعاتی مورد نیاز؛

د- اجرای برنامه ها و فعّالیّت های جنبی متناسب با گروه سنی کودکان به صورت روزانه.

کتابخانه های حائز شرایط بکارگیری« کتابدارکودک »

1- کتابداران کودک باستی در یکی از کتابخانه های شهرستان جذب شد مشغول بکار شوند جابجایی بین شهرستان ها منوط به کسب اجازه از اداره کل امور کتابخانه ها و اداره کل امور اداری می باشد.

2- در صورتی که در شهرستان تنها یک کتابدار کودک وجود دارد کتابدار کودک بایستی در کتابخانه ای که شرایط بهتر برای ارائه خدمات به کودکان را دارد مشغول به فعالیت شود.

3- کتابخانه بایستی حداقل 300 عضو کودک داشته باشد (این امر می تواند تا دو ماه بعد از بکارگیری کتابدار کودک در کتابخانه محقق شود).

4- کتابخانه بایستی دارایی فضایی بیش از 30 متر و به صورت مستقل دائم (اتاق جداگانه) باشد، همچنین بایستی فضایی برای اجرای کلاس قصه گویی، نقاشی، اجرای نمایش خلاق در کتابخانه وجود داشته باشد.

5- کتابخانه بایستی حداقل 4 نیروی کتابدار (با احتساب نیروی کتابدار کودک) داشته باشد.

تبصره: کتابدار کودک بنا به ماده 5 دستور العمل توزیع نیروی انسانی نهاد، نیروی مازاد بر سهمیه جذب می باشد. در صورتی که کتابخانه با کمبود نیروی انسانی مواجه است بایستی مراتب از طریق امور اداری پیگیری شود و استفاده از نیروی کتابدار کودک در بخش غیر تخصصی به جهت رفع کمبود نیرو در کتابخانه ها ممنوع می باشد.

مادّه 13) این دستورالعمل در 13 مادّه و 1 تبصره تنظیم و تدوین شد و از زمان ابلاغ لازم الاجرا است.

  

پیوست 1) نمونه ای از خدمات جنبی گروه سنی کودکان

 فعّالیّت های گروهی و بازی های آموزشی؛

 کتاب خوانی؛

 قصه گویی؛

 نمایش فیلم؛

 نمایش عروسکی؛

 کتاب سازی و تشکیل گروه های خلاصه نویسی، تحقیق،  تهیّه ی روزنامه دیواری؛

 معرفی شفاهی کتاب؛

 دیدار با نویسندگان و تصویرگران کتاب های کودکان؛

 مسابقه کتاب خوانی؛

 برگزاری بازدید از کتابخانه های کودکان و مراکز آموزشی کودکان؛

 تهیّه ی تصاویر و عکس هایی از نویسندگان،  شاعران،  مورخان،  علما و دانشمندان و نصب در تابلو کتابخانه؛

 اجرای تئاتر و نمایش های کودکانه از داستان های کتاب توسط خود کودکان؛

 هیأت گفتگو درباره کتاب (برگزاری جلسات نقد و بررسی کتاب با حضور نویسندگان و اعضا)؛

 برگزاری برنامه های مطالعاتی؛

 کلاس های نوشتن خلّاق؛

 تشکیل گروه های شعر و ادب (کانون های ادبی)؛

 برگزاری کلاس های آموزش قرآن (قرائت مفاهیم حفظ و تجوید تفسیر)؛

 برگزاری کلاس های اخلاق و عقاید و احکام؛

 برگزاری کلاس های بیان تاریخ اسلام.