این ویراست پس از اعمال نظرات کتابداران 

و تایید نهایی دبیرکل محترم ابلاغ خواهد شد بنابرین فعلا قابل استناد و اجرا نیست. 


در دسترس قرار دادن منابع، نظارت بر ورود و خروج آن، راهنمایی کاربران هنگام بازیابی سنّتی یا رایانهای منابع، دریافت جریمه های دیرکرد، خدمات ارجاعی، تمدید، رزرو، و امانت بینکتابخانهای از کارکردهای بخش امانت به شمار می روند. نظر به اهمیّت  کارکردهای این بخش، دستورالعمل ذیل تدوین و برای اجرا ابلاغ می شود.

مادّه 1) اهداف

ایجاد هماهنگی و یکنواختی در فرایند امانت؛ 

تسهیل فرایند دسترسی به منابع کتابخانه ای.


مادّه 2) تعاریف 

امانت موقّت: سپردن موقّت منابع به تعداد معیّن به اعضا برای استفاده در محل کتابخانه حداکثر تا پایان زمان فعّالیّت کتابخانه در همان روز.

امانت عادی: سپردن منابع به تعداد و زمان معیّن به اعضا برای مطالعه در بیرون از کتابخانه.

تمدید: تجدید مدّت استفاده از منابع در امانت عادی.

دیرکرد: عدم تحویل منابع امانی به صورت موقت یا عادی در موعد مقرّر.

برگه یادآوری: برگهای با اندازه 5/12×5/7 سانتیمتر و از جنس کاغذ و محل قرار گرفتن آن در آخرین صفحه کتاب یا روی جلد درونی کتاب است. روی این برگه، تاریخ برگشت کتاب ثبت می شود تا عضو از تاریخ بازگشت کتاب آگاهی یابد.


مادّه 3) شرایط و نحوه امانت یا تمدید انواع مختلف منابع 

3-1. امانت کتاب در قبال ارائهی کارت عضویّت انجام گیرد و فقط شخص صاحب کارت می‌تواند برای امانت مراجعه کند.

3-2. هر عضو می تواند تعداد 5 نسخه کتاب یا منابع دیداری شنیداری و به مدّت 14 روز امانت بگیرد. امانت بیش از 5 نسخه، بنا به تشخیص کتابدار و با توجه به حسن سابقه امانت عضو و وضعیت منابع کتابخانه بلامانع می‌باشد.

تبصره 1. حداکثر مدت زمان امانت کتب کمک آموزشی 7 روز و حداکثر تعداد مجاز 2 نسخه می باشد. 

تبصره 2. لوح های فشرده دارای محدودیت نصب، منابع مرجع محسوب می شوند و استفاده از آن ها در محل کتابخانه امکان پذیر است و ضروری است مطابق با دستورالعمل منابع مرجع آماده سازی شوند.

3–3. حداکثر تعداد امانت موقت 5 جلد کتاب بصورت همزمان برای استفاده در تالارهای مطالعه و تا پایان ساعت فعّالیّت کتابخانه در همان روز بلامانع است.

3-4. درج امانت کلیّه‬ی منابع اطّلاعاتی کتابخانه (اعم از امانت موقّت یا امانت عادی کلیّه‬ی منابع کودک، دیداری-شنیداری، و غیره) در نرم افزار مدیریّت کتابخانه الزامی است. 

3–5.  منابع ذیل  به خارج از کتابخانه امانت داده نمی شود و مطالعه آنها تنها در داخل کتابخانه میسر  است:

منابع مرجع (واژهنامه ها، دایرهالمعارفها، اطلسها، کتاب شناسیها، منابع جغرافیایی و غیره)؛

کتاب های خطّی، چاپ سنگی و چاپ سربی؛

کتاب های نفیس، کمیاب و نایاب (به تشخیص کتابدار)؛

نشریّات ادواری جاری؛

تبصره 1. چنانچه ویرایش جدید و قدیمی اثر مرجعی همزمان در کتابخانه وجود داشته باشد، یا از یک عنوان اثر مرجع، تعداد نسخه مازاد (بیش از دو نسخه) موجود باشد، ویرایش قدیمی یا نسخه سوم اثر مرجع، قابل امانت خواهد بود.

تبصره 2. چنانچه اثر غیر مرجعی در دوره زمانی خاصی مراجعه زیادی داشته باشد و تعداد نسخه کافی در کتابخانه وجود نداشته باشد، آن اثر در آن دوره زمانی مانند منابع مرجع، در محل مورد استفاده قرار گیرد. مثال: تعلیم و تربیت در اسلام اثر شهید مطهری در اردیبهشت ماه یا حجاب اثر شهید مطهری در میلاد حضرت فاطمه (س).

تبصره 3. کتاب های خطّی، چاپ سنگی و سربی با شرایط مندرج در دستورالعمل مربوطه قابل استفاده خواهد بود.

3–6. نشریّات ادواری گذشته نگر در کتابخانه هایی که دارای آرشیو هستند، قابل امانت نخواهند بود و تنها در محل مورد استفاده قرار می گیرند.

3-7. امانت شماره های گذشته آن دسته از نشریّاتی که مخاطب مستمر دارند و محتوای آنها با گذر زمان کهنه نمی شود، حداکثر 1 شماره برای یک هفته بلامانع است.

 3-8.  کتابدار موظف است در صورت درخواست عضو، کتاب در دست امانت را رزرو کند تا از تمدید آن بصورت خودکار جلوگیری شود، بنابرین سپردن در حافظه، ثبت در دفتر رزرو و یا یادداشت کردن نام کتاب به صورت سنتی مجاز نیست. 

3–9. تمدید امانت منابع قابل امانت (مشروط به عدم تقاضای دیگران) برای یک دوره بلامانع است.

تبصره 1. تمدید منابع پرمراجعه مجاز نیست.

تبصره 2. کتابدار موظف است درخواست های تمدید منابع به صورت تلفنی  را انجام دهد.

3-10. کتابدار موظف است روزانه درخواست های تمدید برخط (آنلاین) را بررسی و پاسخ دهد.

3–11. چنانچه کتابی مورد نیاز تعداد زیادی از اعضا باشد کتابخانه مجاز است تعداد روز امانت آن را کاهش دهد تا اعضا با تعیین نوبت از آن استفاده کنند. 

3–12. به منظور رفخوانی، مسئول کتابخانه می تواند با هماهنگی رییس اداره ی شهرستان و ضمن اطلاع به ستاد استان در مدت زمان مقرّر، بخش امانت را تعطیل کند. 

تبصره. اطلاع رسانی به اعضا قبل از تاریخ رف خوانی الزامی است.

3-13. کتابدار ملزم است به مراجعین راهنمایی های لازم در خصوص چگونگی جستجو، نحوه بازیابی و چیدمان منابع ارائه نماید.

تبصره. نحوه استفاده از نرم افزار مدیریت کتابخانه (عضویت و جستجو) بصورت تصویری در کنار سیستم اعضا الزامی است.

3-14. به منظور آگاهی عضو و کتابدار از موعد تحویل منبع، در برگه یادآوری شماره عضویّت به همراه  تاریخ بازگشت با استفاده از مهر تاریخ زن درج شود.


مادّه 4) امانت منابع بخش کودک

4-1. استفاده از منابع برای اعضا در قبال ارائه ی کارت عضویت توسط شخص صاحب کارت امکان پذیر خواهد بود. 

تبصره: والدین گروه سنی خردسالان (زیر 6 سال) می توانند از مجموعه کتاب های کودک برای فرزندان خود کتاب امانت بگیرند.

4-2. تعداد 5 منبع (کتاب، لوح فشرده و ...) حداکثر به مدّت 14روز برای مطالعه به هر عضو امانت داده شود.

تبصره. با توجه به سابقه امانت عضو و تعداد منابع کتابخانه کتابدار می تواند سقف تعداد منابع امانی را تا 10 نسخه افزایش یابد.

4-3. امانت کتاب کودک به والدین و یا اعضای غیر کودک بلامانع می باشد. 


ماده 5)امانت عضویت سراسری

5-1. حداکثر تعداد امانت (موقت و عادی) کاربرانی که از خدمت عضویّت سراسری استفاده می کنند، در مجموع از کتابخانه مبدأ و کتابخانه های مقصد، 5 نسخه است.

5-2. عضو کتابخانه موظّف است کلیّه ی منابع را از هر کتابخانه ای که به امانت گرفته است، تا موعد مقرّر به همان کتابخانه تحویل دهد.

5-3. در صورت عدم عودت کتاب در موعد مقرّر به کتابخانه ای که کتاب از آن امانت گرفته شده است، عضو موظّف است برای هر روز تأخیر، جریمه ی دیرکرد را به کتابخانه ارائه کننده منبع بپردازد.

5-4. کتابداران کتابخانه های عمومی مجاز نیستند کارت عضویّت سراسری را پس از امانت در کتابخانه نگه دارند. به عبارتی دیگر، امکان استفاده از کارت عضویّت سراسری، در کتابخانه های دیگر باید همواره برای عضو وجود داشته باشد.

5-5. مدت امانت برای دارندگان کارت عضویّت سراسری نیز دو هفته است.

5-6. پیگیری برگشت کتاب های ارسالی با دریافت فهرست تأخیرات از سامانه ی مدیریّت کتابخانه های عمومی در کتابخانه ی امانت دهنده (مبدا یا مقصد) صورت گیرد.


مادّه 6) جریمه دیرکرد و جریمه مفقود شدن منابع اطّلاعاتی  

6-1. چنانچه منبع اطّلاعاتی در مهلت مقرّر بازگردانده یا تمدید نشود، برای هر منبع اطّلاعاتی به ازای هر روز تأخیر جریمه دریافت  شود. میزان جریمه دیرکرد با نظر انجمن شهرستان و با رعایت حداقل و حداکثر مصوّب معاونت توسعه نهاد قابل تغییر است.

6-2. امانت گیرنده مسئول حفظ سلامت منابع اطّلاعاتی است و چنانچه منبع امانتی ناقص یا مفقود شود، موظّف است عین منبع را خریداری و به کتابخانه تحویل دهد. در صورتی که امانت گیرنده موفق به یافتن منبع مورد نظر نشود، باید معادل قیمت آن را به بهای روز پرداخت کند. 

نکته. مرجع قیمت گذاری کتاب در نهاد، اداره کل منابع و کارشناسان آن می باشند.

6-3. میزان جریمه دیرکرد نباید مانع استفاده مجدد افراد از خدمات کتابخانه شود. بخشودگی جرایم دیرکرد افرادی که استطاعت پرداخت ندارند، در صورت عودت کتاب و با نظر کتابدار، بلامانع  است.

5-4. در صورت عدم استطاعت عضو در پرداخت مبالغ جریمه دیرکرد و یا مفقود شدن کتاب، اهدای کتاب به جای پرداخت جریمه با رعایت شرایط ذیل بلامانع است: 

الف- اثر اهدایی از حیث فیزیکی، سالم و بدون نقص باشد و هر گونه نوشته یا مهر خاص که جزء محتوای اثر نیست در آن موجود نباشد.

ب- ارزش ریالی اثر اهدایی متناسب با میزان جریمه باشد. قیمت و شرایط کتاب بایستی توسط کارشناسان اداره کل منابع احراز شود.


مادّه 6) پیگیری منابع دارای دیرکرد

6-1. مسئولین و کتابداران کتابخانه های عمومی ملزمند ابتدای هر ماه نسبت به تهیه گزارش فهرست منابع دارای دیرکرد و پیگیری استرداد آنها اقدام کنند.

6-2. گزارش چاپی منابع دیرکردی، با درج تاریخ پیگیری و کتابدار اقدام کننده، همواره در دسترس کتابداران میز امانت باشد. 

6-3. کارشناس امور کتابخانه ها موظّف است در هنگام بازدید، آخرین گزارش منابع دیرکردی و اقدامات کتابدار در جهت استرداد آنها را در کتابخانه بررسی کند.


این دستورالعمل در 8 مادّه تدوین و تنظیم شد و از زمان ابلاغ لازم الاجراست.