نکته: این ویراست پس از اعمال نظرات کارشناسان و تایید مدیران ابلاغ خواهد شد بنابرین فعلا قابل استناد و اجرا نیست.   


خدمات کتابخانه های سیّار،  شامل خدمات کتابخانه ای است که در محل های متعدد ارائه می شود. این کتابخانه ها از یک مجموعه ی مرکزی منشعب می شوند و امکان دسترسی به خدمات را برای افرادی فراهم می کنند که دسترسی به منابع اطّلاعاتی برای آنها مقدور نیست.

در راستای تحقّق سند چشم انداز نهاد کتابخانه های عمومی در افق ایران 1404، مبنی بر ارتقای آگاهی  عمومی از طریق دسترسی سریع، آسان و عادلانه  یکایک ایرانیان به منابع اطّلاعاتی مورد نیاز با در نظر گرفتن اقتضائات فرهنگی و جغرافیایی، دستورالعمل کتابخانه های سیّار به شرح ذیل تدوین و برای اجرا ابلاغ می شود.

 

مادّه 1)تعاریف

کتابخانه ی سیّار: عبارت است از وسیله ی نقلیّه ای که برای ارائه ی خدمات کتابخانه ای تجهیز شده است.

کتابخانه مادر: کتابخانه ای است که فضای اختصاصی برای اداره و انجام برخی امور کتابخانه ی سیّار در آن در نظر گرفته می شود و علاوه بر جایدهی منابع گردشی،  امور مربوط به خدمات فنّی کتابخانه ی سیّار در آن انجام می شود.

کتابدار کتابخانه ی سیّار: فردی است که مضاف بر دارا بودن توانمندی های یک کتابدار عادی، گواهینامه رانندگی و آموزش مکانیکی متناسب با وسیله ی نقلیّه را اخذ کرده باشد.

کتاب رسان: دانش   آموز یا آموزگار یا فرد علاقمند ساکن هر روستای محل توقّف کتابخانه ی سیّار، که به صورت داوطلبانه و غیر موظّف، کتابدار کتابخانه ی سیّار را در امر توزیع و تعویض کتاب یاری  می کند.

کتابدار پشتیبان: کتابداری است که علاوه بر انجام برخی امور در کتابخانه مادر، در مواقع لزوم انجام آماده سازی، خدمات فنّی، و ورود اطّلاعات طرح کتاب من را برای کتابخانه ی سیّار در کتابخانه مادر به عهده می گیرد.

 

مادّه 2) مکان یابی کتابخانه های سیّار و صدور مجوز

2-1. کتابخانه ی سیّار به منظور ارائه ی خدمات کتابخانه ای در اماکن و مناطقی که به هر دلیل کتابخانه وجود ندارد راه اندازی می شود. مانند روستاها و شهرهای کوچک فاقد کتابخانه، مراکز نگهداری سالمندان، معلولان،  جانبازان و پادگان ها، مدارس شبانه روزی در مناطق محروم، و تجمعات مردمی مانند نماز جمعه.

تبصره 1. مطابق نقشه راه توسعه عمرانی کتابخانه های عمومی کشور در افق 1404 هجری شمسی، کتابخانه ی سیّار به منظور ارائه ی خدمات در روستاهای با جمعیّت 1000 تا 1500 نفر استفاده خواهد شد.

2-2. نقاطی که برای ارائه ی خدمات یک کتابخانه ی سیّار انتخاب می شود، بین 5 تا 12 مرکز خواهد بود که فاصله هر یک تا کتابخانه مادر حداکثر 40 کیلومتر بوده و در یک بازه زمانی مشخّص امکان خدمت رسانی به همه این نقاط وجود دارد.

2-3. لازم است در فرم درخواست صدور مجوز، خط سیر فرضی با توجّه به جمعیّت در هر یک از مناطق و فاصله زمانی بین هر یک از محل ها مشخّص شود و فاصله جغرافیایی توقّفگاه ها از یکدیگر و نیز تا کتابخانه مرکزی شهرستان ذکر شود.

2-4. نقاط جغرافیایی تحت پوشش و جمعیّت هر یک از این نقاط به تفکیک، باید در نقشه جغرافیایی درج و همراه با فرم درخواست صدور مجوز ارسال شود (پیوست 3).

2-5. در فرم درخواست صدور مجوز، برنامه ریزی حضور کتابخانه ی سیّار  باید به نحوی باشد که حداکثر هر 7 روز یک بار در توقّفگاه حاضر باشد.

2-6. در نظر گرفتن مفاد مندرج در دستورالعمل نام گذاری کتابخانه های عمومی، برای نام گذاری کتابخانه های سیّار  الزامی است.

2-7. مدارک مورد نیاز برای صدور مجوز کتابخانه های سیّار عبارتند از: کپی سند مالکیت خودرو به نام نهاد کتابخانه های عمومی یا مدارکی دال بر واگذاری حداقل 3 ساله خودرو به نهاد، تکمیل فرم درخواست مجوز فعّالیّت کتابخانه  سیّار (پیوست 1)، نقشه جغرافیایی مناطق تحت پوشش مطابق بند 2-4.

 

مادّه 3) خودرو

3-1. سه گونه ی مناسب برای کتابخانه های سیّار عبارتند از: ون یا مینی بوس،  اتوبوس،  و شبه تریلر. ظرفیت متناسب و فضاهای استفاده برای هر گونه مطابق جدول ذیل است:

نام گونه

فضای استفاده

ظرفیت (تعداد نسخه)

ون یا مینی بوس

تحویل امانت توده ای قابل استفاده، مدارس کوچک،  مراکز اجتماعات نظیر زندانها، مناطق در حال ساخت و ساز، روستاهای با جمعیّت زیر 1000 نفر

1500-2000 جلد

اتوبوس

شهرک های جدید، روستاهای پرجمعیّت (بالای 1000 نفر)، مناطق تجاری و صنعتی پرجمعیّت

3000-4000 جلد

شبه تریلر

مناطق روستایی پرجمعیّت و ساکنان حاشیه شهرها

5000 جلد بیشتر

 

3-2. عمر خودروی تجهیز شده ی کتابخانه ی سیّار نباید از ده سال بیشتر باشد.

3-3. مشخّصات فنّی تجهیزات، طرّاحی و بهینه سازی خودرو مطابق پیوست 4 خواهد بود.

 

مادّه 4) نیروی انسانی

4-1. کتابداران کتابخانه های سیّار باید علاوه بر توانمندی های کتابداران کتابخانه های عمومی، مهارت ها و توانمندی های زیر را نیز دارا باشند:

الف- گواهینامه رانندگی متناسب با نوع وسیله ی نقلیّه ی مورد استفاده را داشته باشد.

ب-  دوره های آموزشی پایه مکانیکی را برای رفع مشکلات احتمالی وسیله ی نقلیّه طی کرده باشد.

ج- آموزش های لازم در خصوص کمک های اوّلیّه را طی کرده باشد.

4-2. کتابدار کتابخانه ی سیّار می تواند از میان علاقمندان ساکن هر روستا یک یا دو نفر را به عنوان نیروی کتاب رسان انتخاب کند.

4-3. برای مینی بوس و ون یک نفر نیروی انسانی کتابدار-راننده و برای اتوبوس و خودروهای کشنده تریلر با ظرفیت بیش از 4000 جلد کتاب، دو نفر نیروی انسانی (یک نفر کتابدار و یک نفر راننده) مورد نیاز است و مطابق ضوابط اداری نهاد به کارگیری خواهند شد.

4-4. حق الزحمه کتابداران کتابخانه های سیّار با توجّه به دشواری فعّالیّت و مأموریت با ضریب 7/1 کتابدار مشابه محاسبه خواهد شد.

 

مادّه 5) برنامه ریزی زمان بندی و توقّفگاه ها

5-1. ساعات کار کتابخانه های سیّار با توجّه به تعداد توقّفگاه ها در هر توقّفگاه (هر نوبت فعّالیّت) حداقل 3 ساعت و حداکثر 5 ساعت خواهد بود که با توجّه به تعداد توقّف در روز قابل برنامه ریزی است.

5-2. محل توقّف وسیله ی نقلیّه باید حایز شرایط ذیل باشد:

الف- مسطح باشد (دارای شیب نباشد)؛

ب- جریان عبور و مرور را دچار مشکل نکند؛

ج- با علائم مناسب یا خط کشی مناسب برای محل توقّف، محدوده ای مشخّص شود؛

د- ارتباط الکتریکی یا فنّاوری ارتباطی مناسب در نزدیکی محل توقّف با رعایت اصول ایمنی (در صورت عدم وجود در خودرو) وجود داشته باشد؛

5-3. یک تابلو در محل ایستگاه کتابخانه ی سیّار  باید محل توقّف آن را به عموم اطّلاع دهد، و در آن، مدت توقّف، ساعت کار، و شماره تلفن پاسخگو درج شود. در صورت تغییر در هر یک از عناصر مذکور،  تغییرات لازم باید بر روی تابلو لحاظ شود (پیوست 2)؛

5-4. محل توقّفگاه باید به گونه ای باشد که خودرو به خوبی دیده شود؛

5-5. در هنگام انتخاب توقّفگاه های کتابخانه ی سیّار، آن دسته از توقّفگاه هایی که در مراکز جمعیّتی قرار گرفته است، اولویّت دارد؛

 5-6. برنامه ی کاری کتابخانه ی سیّار باید به گونه ای تنظیم شود که 15 دقیقه شروع کار و 15 دقیقه انتهای کار در هر روز کاری، صرف وارسی و نظم و آراستگی وسیله ی نقلیّه شود. حداقل به ازای هر دو هفته، یک روز، وقت صرف امور وسیله ی نقلیّه، تمیزکاری، و رسیدگی به منابع و نظم کتابخانه ی سیّار شود.

 

مادّه 6) مجموعه منابع

6-1. مجموعه سازی کتابخانه های سیّار

6-1-1. همه انواع منابعی که در یک کتابخانه معمولی وجود دارد، در کتابخانه ی سیّار به تناسب موضوعات و نیاز مخاطبین در هر موضوع ارائه شود. نشریّات ادواری، مواد دیداری-شنیداری، و منابع کودکان از جمله منابعی هستند که از طریق کتابخانه ی سیّار باید ارائه شوند.

6-1-2. مجموعه منابع کتابخانه ی سیّار به دو قسمت تقسیم می شود. مجموعه هسته و مجموعه مکمل. شروع کار کتابخانه های سیّار با مجموعه ی هسته خواهد بود و اقدامات مربوط به تهیّه مجموعه مکمل در حین کار صورت گیرد.

6-1-3. حجم مجموعه هسته، تابع حجم وسیله ی نقلیّه است. سهمیّه اوّلیّه برای کتابخانه های سیّار مطابق جدول ذیل خواهد بود:

نوع وسیله

حجم منابع بزرگسال

حجم منابع کودک

مینی بوس و ون

500 نسخه

150 نسخه

اتوبوس

800 نسخه

300 نسخه

تریلر

1500 نسخه

500 نسخه

 

 

6-1-4. مجموعه هسته در کتابخانه های سیّار، با در نظر گرفتن سیاست های نهاد، توسط اداره کل منابع مشخّص می شود و برای کتابخانه های سیّار ارسال خواهد شد.

6-2. مجموعه گستری در کتابخانه های سیّار

6-2-1. مجموعه مکمل در کتابخانه های سیّار، حاصل درخواست های مراجعان کتابخانه های سیّار است و توسط کتابدار کتابخانه ی سیّار گردآوری و از طریق طرح کتاب من، و امانت بین کتابخانه ای از کتابخانه مادر تهیّه  شود.

6-2-2. محل در نظر گرفته شده در کتابخانه مادر، باید ظرفیت جایدهی منابع مکمل و منابع در حال آماده سازی را داشته باشد، تا کتابدار کتابخانه ی سیّار بتواند با چرخش مجموعه، منابع را جایگزین و تعویض کند.

6-2-3. کتابدار کتابخانه ی سیّار باید پایگاه اطّلاعاتی منابع کتابخانه مادر را برای ایجاد امکان امانت بین کتابخانه ای در اختیار داشته باشد و در هنگام کمبود منابع، از منابع موجود در کتابخانه مادر برای پوشش درخواست ها استفاده کند.

6-2-4. در هر کتابخانه ی سیّار  باید حداقل یک ایستگاه کاری رایانه تخصیص داده شود تا هر جا، زمان و مکان اجازه دهد، دسترسی به نرم افزار مدیریّت کتابخانه برای جستجو، امانت، استفاده از اینترنت، و سایر خدمات رایانه ای فراهم شود.

 

مادّه 7) شرایط عضویّت و امانت

7-1. کلیّهی ضوابط عضویّت در کتابخانه های سیّار تابع ضوابط مندرج در دستورالعمل عضویّت است. کلیّهی فعّالیّت های مربوط به عضویّت افراد، در محل توسط کتابدار انجام شود.

7-2. مدت زمان امانت منابع، در هنگام استفاده از امانت بین کتابخانه ای تابع دستورالعمل امانت نیست و با در نظر گرفتن فاصله ی زمانی تا توقّف بعدی در همان محل است.

 

مادّه 8) خدمات فنّی

8-1. کلیّهی خدمات فنّی اعم از آماده سازی، فهرست نویسی و درج درخواست های کتاب من، بر عهده کتابدار پشتیبان حاضر در کتابخانه مادر است.

8-2. وجین و رف خوانی در کتابخانه های سیّار بر عهده کتابدار کتابخانه ی سیّار است و ضوابط انجام آن مطابق دستورالعمل های مربوطه صورت  گیرد.

8-3. چنانچه کتاب های موجود در کتابخانه ی سیّار،  یک سال استفاده نشود، کتابدار کتابخانه ی سیّار موظّف است تا ضمن وجین، کلیّهی منابع و فهرست آنها را مطابق ضوابط موجود در دستورالعمل وجین، در اختیار اداره ی شهرستان قرار دهد.

مادّه 9) این دستورالعمل در 9 مادّه و 1 تبصره از تاریخ ابلاغ لازم الاجرا است.

 

 

 

 

پیوست 1. فرم درخواست صدور مجوز کتابخانه ی سیّار

 

 

 

 

 

 

 

                                         

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

اداره کل کتابخانه های عمومی استان.........................

نام کتابخانه ی سیّار

تاریخ شروع کار

تعداد منطقه تحت پوشش

 

 

---شهر

--- منطقه شهری

--- بخش

روستا

مناطق تحت پوشش

شهرها

----------------------------------------------------------

مناطق شهری

----------------------------------------------------------

بخش ها

----------------------------------------------------------

روستاها

----------------------------------------------------------

 

 

ردیف

نام محل تحت پوشش خدمات (به ترتیب محل حضور کتابخانه ی سیّار)

جمعیّت (نفر)

زمان بندی روزهای ارائه ی خدمت

فاصله جغرافیایی تا توقّفگاه قبلی (کیلومتر)

مدت زمان لازم برای طی مسافت بین دو محل

1

کتابخانه مادر

--

روز اوّل

--

--

2

الف

1100

روز اوّل

40

1:15

3

ب

1400

روز اوّل

30

50

4

 

 

 

 

 

5

 

 

 

 

 

6

 

 

 

 

 

 

 

ادامهپیوست 1. فرم درخواست صدور مجوز کتابخانه ی سیّار

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

مشخّصات خودرو

نوع:                           مدل:                           شناسه خودرو (VIN):                                                         شماره شهربانی:

وضعیّت مالکیت: 

 ملکی       

 واگذاری       

حق انتفاع      

وقفی                                      شماره تلفن همراه کتابدار-راننده:

نحوه ی اداره :     

 نهادی       

 مشارکتی        

 مستقل

تجهیزات و منابع موجود

مساحت مخزن: ....... مترمربع         گنجایش مخزن: .......... (جلد کتاب)                                         تعداد نسخه کتاب موجود: ....................

تعداد رایانه: .......                        تجهیزات سرمایشی:    

 دارد      

 ندارد                         تجهیزات گرمایشی:   

 دارد    

  ندارد

تجهیزات اختصاص یافته در کتابخانه مادر  برای کتابخانه ی سیّار

متراژ فضای تخصیص یافته برای کتابخانه ی سیّار:     

تعداد قفسه:      میز کار اداری:

 دارد      

 ندارد    رایانه اختصاصی:

 دارد      

 ندارد                      

                 پارکینگ اختصاصی:

 دارد       

 ندارد               سرپوشیده:  

 هست     

 نیست           کتابدار پشتیبان:  

 دارد    

 ندارد         

مشخّصات درخواست

انجمن درخواست کننده:                       شهرستان:                                 استان:                        

تاریخ ارائه درخواست:

مشخّصات کتابخانه مادر

نام کتابخانه:                                   درجه:                           شماره تلفن(با ذکر کد):                                     شماره نمابر:                                

کدپستی:

نشانی کامل پستی :

 

 

                                           مهر و امضا

                                                                           مدیر کل کتابخانه های عمومی استان

 

* مدارک مالکیت ضمیمه شود.

* در صورت نداشتن شماره تلفن ثابت کتابخانه مادر، درج تلفن همراه مسئول کتابخانه، کتابدار، یا رییس اداره ی شهرستان الزامی است.

* نشانی پستی کامل و دقیق قید شود.

 

پیوست 2. نمونه تابلو ایستگاه کتابخانه ی سیّار و عناصر مندرج در آن

 

 

 

ایستگاه کتابخانه ی سیّار

روزهای حضور:

ساعات کار:

شماره تلفن:

 

 

 

پیوست 3. ترسیم نقاط جغرافیایی تحت پوشش یک کتابخانه ی سیّار

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

پیوست 4. مشخّصات فنّی، تجهیزات، طرّاحی و بهینه سازی خودرو

1.  نقاشی کتابخانه ی سیّار به گونه ای باشد که نام کتابخانه و آرم نهاد بر روی آنها حک شده باشد.

2. تجهیزات الکتریکی مورد نیاز برای روشنایی مطلوب موجود باشد.

3. تجهیزات مناسب برای حفظ وضعیّت کشوها و قفسه ها موجود باشد و از حرکت تجهیزات رایانه ای جلوگیری شود.

4. برای ثابت نگهداشتن قفسه ها در هنگام حرکت وسیله ی نقلیّه، قفسه بندی با 15 درجه شیب صورت گیرد و برای جلوگیری از ریزش منابع، عمق مناسب قفسه ها (30 سانتیمتر) باشد.

5. تجهیزات اطفای حریق در کابین راننده و کتابخانه (هر دو محل) نصب شود.

6. جعبه کمک های اوّلیّه در داخل کتابخانه نصب شود.

7. چینش تجهیزات به گونه ای باشد که استفاده کنندگان بتوانند به راحتی در وسیله ی نقلیّه تردد و حرکت کنند.

8. به منظور حفاظت از منابع بالاخص منابع دیداریشنیداری و نیز کنترل گرما و نور طبیعی از شیشه های تیره یا پرده های مناسب در خودرو استفاده شود تا از تابش نور مستقیم خورشید جلوگیری شود.

9. فضای داخلی با مواد با دوام که به آسانی تمیز می شوند روکش شود.

10. فضای داخلی به صورت ضد آب طرّاحی و از کفپوش بادوام، مقاوم و ضد آب استفاده شود.

11. صندلی های پلاستیکی یا تاشو و سایه بان برای استفاده مراجعین در ایستگاه هایی که امکان ایجاد سالن مطالعه سیّار در کنار کتابخانه ی سیّار وجود دارد در خودرو پیش بینی شود.

12. لاستیک ها، و دیگر لوازم وسیله ی نقلیّه به صورت مرتّب بازبینی شود.

13. وسیله ی نقلیّه بر مبنای زمان و مسافت طی شده، حداقل هر سه ماه یک بار یا هر 5000 کیلومتر و حداکثر هر شش ماه و هر 10000 کیلومتر سرویس شود.

14. درب ها، پله ها، بالابرهای ویلچر، سایبان ها، و حفاظ ها، حتی المقدور به صورت خودکار باشد تا از آسیب به افراد در هنگام نزدیک شدن جلوگیری شود.

15. چینش تجهیزات به گونه ای باشد که استفاده کنندگان بتوانند به راحتی در وسیله ی نقلیّه تردد و حرکت کنند.

16. خودروهای شبه تریلر بهتر است به فنرهای بادی برای حفاظت از محتویات و وسایل داخل خودرو تجهیز شوند.

17. وجود مثلث های قرمز رنگ احتیاط و تجهیزات هشدار دهنده برای استفاده در توقّف های ناشی از خرابی الزامی است.

18. پله ها طوری طرّاحی شود که با زمین تماس داشته باشد و به بدنه خودرو نیز متصل باشد. همچنین به منظور حفظ تعادل افراد، نرده های مناسبی برای آن طرّاحی شود.

19. تمامی امکانات و تسهیلاتی که برای یک کتابخانه معمولی موجود است (نظیر سرویس بهداشتی)، در صورت امکان، برای کتابخانه ی سیّار نیز طرّاحی شود.

20. در خودروهای شبه تریلر (که کشنده جداگانه دارند)، قدرت برق نباید از 180 کیلو وات کمتر باشد.

21. برای حفظ مجموعه از گرمای نامتعارف، تا حد ممکن از نور طبیعی برای روشنایی استفاده شود.

22. در طرّاحی و ساخت درب ها، پله ها، سطح شیب دار کشویی متصل به بدنه و فضاهای داخلی ایجاد امکان دسترسی افراد و ورود و خروج آسان به وسیله ی نقلیّه برای همگان به خصوص معلولین و سالخوردگان مد نظر قرار گیرد.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

32