نکته: این ویراست پس از اعمال نظرات کارشناسان و تایید مدیران ابلاغ خواهد شد بنابرین فعلا قابل استناد و اجرا نیست.   


تهیّه و ارائه ی اطّلاعات در حوزه ی مهارت های اساسی زندگی، کشاورزی، دامداری، و آموزش پایه ای بزرگسالان باعث گسترش و پیشرفت خدمات کتابخانه ای در مناطق روستایی و بهبود کیفیّت زندگی روستاییان خواهد شد. لذا بر اساس رسالت های فرهنگی-انقلابی نهاد کتابخانه های عمومی کشور در گسترش عدالت فرهنگی و به منظور بهبود اداره ی کتابخانه های عمومی  روستایی، دستورالعمل ذیل تدوین و برای اجرا ابلاغ می شود.

 

مادّه 1) اهداف

ایجاد مرکزی برای یادگیری، رشد مهارت و نیز ارتقای تعاملات فرهنگی، فکری و علمی در سطح روستا مطابق با سند چشم انداز نهاد کتابخانه های عمومی کشور در افق ایران 1404؛

دسترس پذیر ساختن منابع اطّلاعاتی برای ساکنان روستا؛ و

تدوین الگویی برای ساماندهی کتابخانه های عمومی روستایی موجود.

 

مادّه 2) تعاریف

کتابخانه روستایی: کتابخانه ای عمومی که طبق تقسیمات کشوری در روستا واقع باشد و مجوز لازم را برای فعّالیّت از اداره کل امور کتابخانه ها در نهاد دریافت کرده است.

 

مادّه 3) ساختمان کتابخانه روستایی

3-1. میزان فضای مورد نیاز برای جمعیّت روستایی 1500-2500 نفر، 120 متر مربع، جمعیّت روستایی 2500-4000 نفر، 220 متر مربع و برای جمعیّت بیش از 4000 نفر، 280 متر مربع است.

3-2. روستاهایی با جمعیّت بین 1000 تا 1500 نفر جمعیّت، توسط کتابخانه های سیّار پوشش داده  شوند.

3-2. حداقل بخش های یک کتابخانه روستایی باید شامل مخزن و امانت، سالن مطالعه خواهران و برادران، نمازخانه و سرویس بهداشتی با حداقل 100 متر مربع زیربنا  باشد.

تبصره 1. در صورتی که کتابخانه سالن مطالعه مجزا برای خواهران و برادران نداشته باشد، سالن مطالعه سه روز در اختیار خواهران و سه روز در اختیار برادران خواهد بود.

3-4. با عنایت به نقشه راه توسعه ی کتابخانه های عمومی کشور برای کتابخانه های روستایی در روستاهای با جمعیّت کمتر از 500 نفر، تنها مجوز کتابخانه مستقل، برای روستاهای 500 تا 1500 نفر مجوز مستقل یا مشارکتی و برای کتابخانه های روستایی در روستاهای با جمعیّت بیش از 1500 نفر مجوز کتابخانه نهادی، مشارکتی یا مستقل صادر خواهد شد.

تبصره 2. بخش های مختلف کتابخانه های روستایی طبق تقسیم بندی اداره کل عمرانی نهاد در پیوست یک ارائه شده است.

 

مادّه 4) ساعات فعّالیّت

4-1. حداقل زمان خدمت رسانی در کتابخانه های عمومی روستایی به شرح جدول ذیل است:

ردیف

جمعیّت روستا (نفر)

حداقل ساعات فعّالیّت (در روز)

1

1500 تا 4000 نفر

3 ساعت

2

4000 نفر بیشتر

4 ساعت

 

 

4-2. در روستاهای با جمعیّت 4000 نفر به بالا در صورت جذب حداقل 300 نفر عضو فعّال یک نفر نیروی تمام وقت در نظر گرفته می شود.

4-3. در روستاهای با جمعیّت بین 1500 تا 4000 نفر با حداقل 300 نفر عضو، میزان ساعت فعّالیّت به 4 ساعت افزایش خواهد یافت.

4-4. ساعات شروع و پایان فعّالیّت کتابخانه روستایی، بنابر تشخیص مدیر کل استان، به گونه ای باید باشد که بیشترین تعداد مراجعه کننده بتوانند از خدمات کتابخانه استفاده کنند.

 

مادّه 5) نیروی انسانی

5-1. نیروی انسانی برای کتابخانه های روستایی بر اساس جمعیّت روستاها مطابق جدول زیر خواهد بود:

ردیف

جمعیّت روستا (نفر)

نیروی انسانی (یک نفر)

نوع قرارداد

1

1500 تا 4000 نفر

به ترتیب اولویّت یکی از موارد زیر:

الف- دانش آموختگان و دانشجویان رشته کتابداری داوطلب فعّالیّت در روستاها با معرفی استان؛

ب- کتابداران بازنشسته؛

ج- روحانیون مبلغ مستقر در روستاها، معلمان ساکن روستا و دارندگان مدرک کارشناسی ساکن روستا (به ویژه بانوان) با معرفی استان؛

د- بازنشستگان ساکن روستا.

پاره وقت (ساعتی) مطابق جدول ساعات کاری بند 4

2

4000 نفر بیشتر (در صورت جذب حداقل 300 نفر عضو)

نیروی نهادی از طریق آزمون نهاد

تمام وقت

 

 

5-2. در خصوص ردیف 1، نیروی مورد نیاز مطابق شیوه نامه جذب نیروی انسانی برای کتابخانه های روستایی جذب خواهد شد.

5-3. اداره کتابخانه های عمومی شهرستان ملزم است پس از شناسایی نیروهای ردیف 1 و بررسی فرد مورد نظر در کمیته انتخاب نیروی انسانی استان به منظور بررسی صلاحیت های عمومی، فرد را برای تأیید اوّلیّه صلاحیت به ستاد نهاد معرفی کند و پس از تأیید اوّلیّه، یکی از کتابخانه های مناسب را برای طی آموزش های مناسب افراد داوطلب در نظر گیرد. مدت زمان آموزش، حداکثر یک ماه خواهد بود.

5-4. پس از ارائه آموزش های لازم به فرد مذکور (حداکثر یک ماه)، در صورت توانمندی نیرو، رییس اداره ی شهرستان و مسئول کتابخانه آموزش دهنده نسبت به صدور تأییدیه توانمندی نیرو برای اداره کل کتابخانه های عمومی استان اقدام نمایند.

5-5. کارشناس امور کتابخانه ها در استان ملزم به ارزیابی آموزش های طی شده و توانمندی فرد داوطلب خواهد بود و در صورت موافقت، نظر موافق خود را به مدیر کل استان اعلام خواهد کرد.

5-6. اداره ی کل استان با تشکیل پرونده (مطابق شیوه نامه جذب نیروی انسانی کتابخانه های روستایی)، در صورت تأیید نهایی، وی را به منظور عقد قرارداد به ستاد نهاد معرفی کند.

5-7. در خصوص ردیف 2 (روستاهای بیش از 4000 نفر جمعیّت برای کتابخانه های دارای حداقل 300 نفر عضو) از نیروهای تمام وقت نهادی استفاده و در جذب نیروی انسانی سالانه از طریق آزمون نهاد برنامه ریزی خواهد شد.

 

مادّه 6) شرایط عضویّت و امانت

شرایط عضویّت و امانت در کتابخانه ی روستایی طبق دستورالعمل عضویّت و امانت منابع اطّلاعاتی است.

 

 

 

 

 

 

 

 

مادّه 7) حداقل تجهیزات

7-1. حداقل تجهیزات کتابخانه ای برای راه اندازی کتابخانه های روستایی طبق جدول ذیل است:

ردیف

عنوان

تعداد

1

قفسه کتاب یکطرفه  

10

2

صندلی مطالعه

12

3

میز مطالعه چهار نفره

3

4

میز کتابدار

1

5

میز خدمات فنّی

1

6

صندلی گردان

1

7

قفسه نشریّات

1

 

 

7-2. حداقل تجهیزات رایانه ای برای راه اندازی کتابخانه های روستایی طبق جدول ذیل است:

 

ردیف

نام دستگاه

تعداد

1

رایانه

1

2

چاپگر

1

3

اسکنر

1

4

پرس کارت

1

 

 

7-3. در کلیّهی روستاهایی که امکان دسترسی به اینترنت وجود دارد، لازم است به منظور استفاده از نرم افزار مدیریّت کتابخانه و ارائه ی خدمات اینترنتی، اینترنت در کتابخانه فراهم شود و در صورت امکان، یک دستگاه رایانه به منظور ارائه خدمات اینترنتی به اعضا در نظر گرفته شود.

 

مادّه 8) اداره کل کتابخانه های عمومی استان موظّف است ضمن نظارت مستمر بر فعّالیّت های کتابخانه های روستایی، برای ارتقا و بهبود کیفیّت خدمات این کتابخانه ها اقدامات لازم را به عمل آورند و بدین منظور می توانند از خدمات نیروهای کتابدار به صورت موقت به منظور آموزش، آماده سازی منابع و نظارت بر فعّالیّت های کتابخانه های روستایی استفاده کنند.

 

مادّه 9) کلیّهی دستورالعمل ها و بخشنامه های مربوط به کتابخانه های روستایی مطابق این دستورالعمل اصلاح خواهد شد.

 

مادّه 10) این دستورالعمل در 10  مادّه و 2 تبصره برای کتابخانه های عمومی روستایی از تاریخ ابلاغ لازم الاجرا است.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

پیوست یک. کتابخانه های عمومی روستایی در سه تیپ معرفی شده از سوی اداره کل امور عمرانی

در نواحی روستایی حداکثر پیاده روی برای رسیدن به کتابخانه عمومی روستایی طبق استاندارد بین 1 یا 5/1 کیلومتر است. گرچه تعدادی هم از راه های دورتر می آیند، زیرا در ناحیه خودشان خدمات کتابخانه ای وجود ندارد.

برای آنها که در فواصل دورتری ساکن هستند باید کتابخانه ی سیّار دایر کرد تا از امکانات خدمات کتابخانه ای بهره مند شوند. کتابخانه های روستایی برای حداقل جمعیّت 1500 نفر دارای توجیه ساخت و ساز است. برای این منظور در 3 تیپ روستایی طبق جدول جمعیّتی ذیل می توان نسبت به اجرای آن همت گماشت:

1- برای روستاهای با جمعیّت بین 1500 تا 2500 نفر ساخت کتابخانه عمومی روستایی به مساحت 120 متر مربع.

2- برای روستاهای با جمعیّت بین 2500 تا 4000 نفر ساخت کتابخانه عمومی روستایی به مساحت 220 مترمربع.

3- برای روستاهای با جمعیّت بیش از 4000 نفر ساخت کتابخانه عمومی روستایی با مساحت 280 مترمربع.

جدول 1. مساحت ریز فضاها و نمودار فضایی کتابخانه عمومی روستایی تیپ 120 متر مربعی

ردیف

نام فضای مورد نظر در کتابخانه

مساحت مورد نیاز  (مترمربع)

 جمع(مترمربع)

1

ورودی اصلی

8

8

2

رمپ معلولین و پله ورودی

8

16

3

بخش امانات

4

20

4

محل استقرار مسئول کتابخانه

5/2

5/22

5

مخزن اصلی

20

5/42

6

سالن مطالعه

60

5/102

7

نمازخانه

6

5/108

8

سرویس بهداشتی

5

5/113

9

اتاق پکیج گرمایش

5/1

115

10

اتاق کولر آبی

-

-

11

مشاعات

5

120

 

 

جدول 2. کتابخانه عمومی روستایی تیپ 220متر مربعی جدول مساحت ریز فضاها و نمودار فضایی

ردیف

نام فضای مورد نظر در کتابخانه

مساحت مورد نیاز  (مترمربع)

 جمع(مترمربع)

1

ورودی اصلی

16

16

2

رمپ معلولین و پله ورودی

10

26

3

بخش امانات

4

30

4

محل استقرار مسئول کتابخانه

5

35

5

مخزن اصلی

25

60

6

سالن مطالعه

100

160

7

نمازخانه

12

172

8

سرویس بهداشتی

8

180

9

خدمات رایانه و اینترنت

10

190

10

بخش نشریّات

10

200

11

اتاق پکیج گرمایش

4

204

12

اتاق کولر آبی

6

210

13

مشاعات

10

220

 

 

جدول 3. مساحت ریز فضاها و نمودار فضایی کتابخانه عمومی روستایی تیپ 280متر مربعی

ردیف

نام فضای مورد نظر در کتابخانه

مساحت مورد نیاز  (مترمربع)

 جمع(مترمربع)

1

ورودی اصلی

18

18

2

رمپ معلولین و پله ورودی

10

28

3

بخش امانات

4

32

4

محل استقرار مسئول کتابخانه

5

37

5

مخزن اصلی

35

72

6

سالن مطالعه

120

192

7

نمازخانه

15

207

8

سرویس بهداشتی

15

222

9

خدمات رایانه و اینترنت

15

237

10

بخش نشریّات

15

252

11

اتاق پکیج گرمایش

4

256

12

اتاق کولر آبی

6

262

13

مشاعات

18

280